Czym jest czerniak złośliwy?

5
(2)

Czerniak złośliwy jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z tzw. komórek barwnikowych (melanocytów) skóry. Najczęściej lokalizuje się na skórze owłosionej lub nie, zarówno tej odsłoniętej, jak i najczęściej tej zakrytej (np plecy). Może rozwinąć się również w obrębie błon śluzowych, a nawet gałki ocznej. 


Czerniak złośliwy – częsty, ale wyleczalny  

W Stanach Zjednoczonych, czerniak złośliwy jest szóstym co do częstości występowania pośród wszystkich nowotworów, a ilość diagnozowanych każdego roku przypadków rośnie szybciej niż w przypadku innych nowotworów.  

Czerniaki stanowią także główną przyczynę zgonów, jeżeli chodzi o nowotwory skóry. Co najważniejsze, są to nowotwory o wysokim odsetku wyleczeń, przede wszystkim u chorych z niskim stopniem zaawansowania nowotworu. W większości przypadków, nowotwór obejmuje pojedynczą, zlokalizowaną zmianę w obrębie skóry, jednak komórki nowotworowe mają zdolność rozprzestrzeniania się do węzłów chłonnych i całego układu limfatycznego. Tą drogą mogą ulec rozsianiu w wiele miejsc naszego organizmu tworząc tzw. przerzuty odległe. Dlatego wczesne wykrycie podejrzanych zmian zwiększa szansę na przeżycie. 


Czy jestem w  grupie ryzyka?

Tak naprawdę każdy z nas jest narażony na wystąpienie tego nowotworu.  Liczba zachorowań na czerniaka skóry wzrasta po 20. roku życia, przy czym najwięcej zachorowań u obu płci notuje się między 50. a 64. rokiem życia, a do połowy 6. dekady życia zachorowalność jest wyższa u kobiet niż u mężczyzn.

Niemniej jednak istnieją pewne grupy osób, u których wystąpienie choroby jest obarczone znacznie większym ryzykiem.  

Na wzrost ryzyka wystąpienia czerniaka złośliwego mają wpływ: 

Czynniki “fenotypowe”

  • red hair phenotype: jasna karnacja, rude/ blond włosy, duża ilość piegów, kolor tęczówki: zielony, niebieski, piwny, skóra o wysokiej skłonności do oparzeń słonecznych,
  • liczne znamiona: co najmniej 25,
  • obecność znamion dysplastycznych/ atypowych: osoby, u których wykryto >5 znamion “atypowych” są w grupie podwyższonego ryzyka wystąpienia czerniaka złośliwego.

Pamiętaj! W przypadku wykrycia nietypowo wyglądającego znamiona, należy wykonać badanie dermatoskopowe z dokumentacją fotograficzną znamion. Następne badanie dermatologiczne, wraz ze zdjęciem porównawczym powinno zostać wykonane około 3 miesiące od pierwszej wizyty.

Czynniki środowiskowe: 

  • częsta i intensywna ekspozycja na słońce,
  • częsta ekspozycja na “sztuczne” promienie UV np. w solarium,
  • poważne oparzenie słoneczne w dzieciństwie,
  • przewlekłe stosowanie leków immunosupresyjnych, np. u osób po przeszczepach narządów: azatiopryna, takrolimus, sirolimus. 

Czynniki genetyczne: około 10 procent wszystkich czerniaków jest związanych z rodzinnym występowaniem. O uwarunkowaniach genetycznych mogą świadczyć liczne przypadki nowotworu u osób blisko spokrewnionych, wystąpienie czerniaka w młodym wieku, obecność licznych znamion barwnikowych.

Bardzo ważne jest aby osoby, których krewni pierwszego lub drugiego stopnia chorowali na czerniaka skóry, co pół roku byli poddawani badaniom dermatologicznym. 


Czy mogę się jakoś przed tym chronić?

TAK! 

Pamiętaj, ochrona przed promieniami słonecznymi to podstawa. Jeżeli jeszcze nie stosowałeś poniższych zaleceń (być może ich nie znałeś), po przeczytaniu tego artykułu (nie mając już żadnej wymówki) obowiązują Cię one do końca życia! 

  1. Unikaj słońca, gdy jego promieniowanie jest najsilniejsze: w miesiącach letnich między godz. 11- 15. Nie zapominaj, że w zimie, szczególnie podczas aktywności na śniegu, słońce także nieźle praży!
  2. Przed wyjściem na łono natury, stosuj krem z filtrem UV, oraz powtarzaj jego aplikację w ciągu całego dnia, szczególnie po kąpieli w wodzie, bądź intensywnym wysiłku fizycznym.
  3. W słoneczne dni, gdy wiesz, że będziesz spędzać czas poza domem, staraj się ubierać długie spodnie, bluzki z długim rękawem oraz noś nakrycie głowy.
  4. Szczególnie zadbaj o dzieci, nie narażaj ich na nadmierne działanie promieni słonecznych oraz na wystąpienie oparzenia słonecznego.
  5. Zrezygnuj z korzystania z solarium, a jeśli musisz, rób to z głową! Pamiętaj też, by raczej nie pozwolić młodym dorosłym na korzystanie z niego. Poszukaj zdrowszych alternatyw, jak np. opalanie natryskowe czy kremy brązujące. 

Ponadto zacznij oglądać swoją skórę – samoobserwacja jest podstawą. 


Jak prawidłowo wykonać samobadanie skóry?

Dokładne oglądanie pozwala znaleźć zmiany na skórze, które mogą nieść ryzyko rozwoju nowotworu. Dzięki wczesnemu wykryciu raka skóry możemy uzyskać lepsze wyniki leczenia – nawet 99% 5-letnich przeżyć po leczeniu!

  1. Pamiętaj, by oglądać całe ciało! 
  • Użyj małego lusterka do obejrzenia twarzy – skontroluj nos, usta, wnętrze jamy ustnej i uszy. 
  • Użyj lustra na ścianie lub poproś bliską osobę o pomoc w zbadaniu skóry głowy, szyi, uszu.
  • Dokładnie zbadaj obie powierzchnie rąk, pachy, skórę dłoni i płytkę paznokcia – tam również może lokalizować się niebezpieczna zmiany.
  • Pamiętaj o skórze klatki piersiowej, brzucha i przodzie szyi. Kobiety powinny dokładnie zbadać obie piersi.
  • Sprawdź wygląd pleców, lędźwi, pośladków, nie omijaj też szpary międzypośladkowej.
  • Obejrzyj dokładnie obie nogi, skórę pod kolanami, podeszwy stóp, przestrzenie między palcami i płytki paznokci.
  • Nie omijaj skóry w okolicach genitalnych.
  1. Wykonuj badanie systematycznie! Osobom z grup ryzyka zaleca się oglądanie skóry co miesiąc i zgłaszanie niepokojących objawów podczas wizyty u dermatologa. Jeżeli nie jesteś w grupie ryzyka, coroczna samokontrola powinna wystarczyć. 
  1. Staraj się zapamiętać wygląd poszczególnych znamion. To ich zmiany powinny Cię zaniepokoić.

Istnieje prosta skala ułatwiająca ocenę znamion:

– asymmetry czyli asymetria. Znamiona, których połowy nie są identyczne, powinny być alarmujące.

B – border irregularities, czyli nieregularne granice. Jeżeli znamię nie ma linijnego obramowania, jest z reguły bardziej niebezpieczne.

C – color variegation czyli różnobarwność. Jeżeli Twoje znamię ma w sobie rozmaite odcienie od niebieskiego poprzez czarny czy czerwony, jest większe prawdopodobieństwo, że rozwinie się z niego nowotwór.

D – diameter, czyli średnica. Znamiona o średnicy powyżej 6mm powinny być alarmujące.

E – evolution, czyli ewolucja. Niepokój powinny budzić nowo pojawiające się znamiona, zmieniające swój kształt, kolor, czy rozmiar.

Dodatkowo używa się tzw. objawu “ugly duckling” – określenie odnosi się do znamion, które odbiegają wyglądem od pozostałych obecnych na Twojej skórze. 

Jeżeli zauważyłeś, że Twoje znamię posiada alarmujące objawy, koniecznie udaj się do dermatologa, by przeprowadził dokładne badanie dermatoskopowe. To prosta i nieinwazyjna metoda badania znamion. Podczas oceny używa się soczewki powiększającej oraz źródła światła, które pomaga zobrazować unaczynienie zmiany i określić, czy może rozwinąć się z niego znamię nowotworowe.Źródła:

Źródła:

  • akademiaczerniaka.pl
  • onkologia.org.pl – Czerniak skóry
  • Gandini S, Sera F, Cattaruzza MS, et al. Meta-analysis of risk factors for cutaneous melanoma: III. Family history, actinic damage and phenotypic factors. Eur J Cancer. 2005;41(14):2040-2059. doi:10.1016/j.ejca.2005.03.034
  • Henrikson NB, Morrison CC, Blasi PR, Nguyen M, Shibuya KC, Patnode CD. Behavioral Counseling for Skin Cancer Prevention: Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force. JAMA. 2018;319(11):1143-1157. doi:10.1001/jama.2017.21630
  • International Agency for Research on Cancer Working Group on artificial ultraviolet (UV) light and skin cancer. The association of use of sunbeds with cutaneous malignant melanoma and other skin cancers: A systematic review [published correction appears in Int J Cancer. 2007 Jun 1;120(11):2526]. Int J Cancer. 2007;120(5):1116-1122. doi:10.1002/ijc.22453
  • cancer.net – statistics
  • melanoma.org – ABCDEs of Melanoma (PDF)
  • Early diagnosis of cutaneous melanoma: revisiting the ABCD criteria. Abbasi NR, Shaw HM, Rigel DS, Friedman RJ, McCarthy WH, Osman I, Kopf AW, Polsky D JAMA. 2004;292(22):2771.
  • Ugly Duckling Sign as a Major Factor of Efficiency in Melanoma Detection. Gaudy-Marqueste C, Wazaefi Y, Bruneu Y, Triller R, Thomas L, Pellacani G, Malvehy J, Avril MF, Monestier S, Richard MA, Fertil B, Grob JJ JAMA Dermatol. 2017;153(4):279.

Podobał Ci się artykuł?

Średnia ocena 5 / 5. Liczba głosów 2

Ten wpis jeszcze nie ma oceny, bądź pierwszy!