Laktacja – pytania i odpowiedzi

4.3
(4)

Laktacja to proces, w trakcie którego w gruczołach piersiowych produkowane jest mleko kobiece w wyniku działania specjalnego hormonu tzw. prolaktyny (PRL). Jest ona szczególnym okresem, który umożliwia prawidłowy wzrost i rozwój dziecka. Z tego powodu w pytaniach i odpowiedziach postaramy się przybliżyć tematykę laktacji.


Czym jest mleko kobiece?

Wyróżnia się kilka rodzajów mleka kobiecego: mleko przedporodowe, siara, mleko przejściowe i mleko dojrzałe.

Pierwsze objętości mleka kobiecego są produkowane jeszcze w czasie ciąży tj. między jej 16. a 22. tygodniem. Już wtedy może pojawić się niewielki, przemijający wyciek mleka. Jest to mleko kobiece określane mianem mleka przedporodowego. Taka sytuacja jest fizjologią i nie należy się tym niepokoić.

Po porodzie pierwsze wydzielane objętości mleka kobiecego są określane mianem siary. Ma ona formę żółtej i dość gęstej cieczy. Jej produkcja trwa do ok. 4 dni po porodzie. Warto zaznaczyć, że objętości wydzielanej siary są niewielkie (2–10ml), ponieważ objętość żołądka noworodka w tym czasie to właśnie 10ml. Mimo swej niewielkiej objętości, siara w swym składzie zawiera bardzo ważne elementy, do których należą pierwiastki (sód, chlor), witaminy (witamina A) oraz immunoglobuliny (IgA). Te ostatnie pełnią szczególną rolę w budowaniu odporności dziecka w przewodzie pokarmowym.

Po siarze przez okres 2 tygodni wydzielane jest mleko przejściowe w objętości 500–750ml/dobę, a po tym okresie dominuje mleko dojrzałe (750–800ml/dobę).


Jaki jest skład mleka kobiecego?

Mleko kobiece zawiera wszystko to, co niezbędne jest dla prawidłowego rozwoju dziecka. Można w nim znaleźć węglowodany, tłuszcze, białka, enzymy, immunoglobuliny, hormony, pierwiastki oraz związki mineralne. Wszystkie te składniki są potrzebne do zrównoważonego wzrostu dziecka, ochrony przed zakażeniami i wspomaganiem jego ogólnego rozwoju. Z tego powodu nie zaleca się (o ile nie występują przesłanki medyczne) zastępowania bądź dołączania innych niż mleko kobiece produktów.

Warto mieć na uwadze, że są dwie witaminy, których w mleku kobiecym jest niedostateczna ilość i z tego powodu należy je suplementować. Są to witamina K oraz witamina D. Witamina K uczestniczy w procesie tworzenia czynników krzepnięcia w wątrobie, które chronią nie tylko dzieci, ale także dorosłych przed nieprawidłowym krwawieniem. Każde dziecko zdrowe po porodzie powinno otrzymać 0,5mg witaminy K domięśniowo lub 2mg doustnie. Z kolei witamina D jest niezbędna do budowania kości. Z tego powodu jej suplementację zaleca się od razu w pierwszych dniach życia dziecka w dawce 400 jednostek na dobę. Z wiekiem dawka ta zmienia się i dla dziecka >1. roku życia wynosi już 600–1000 jednostek na dobę.


Jakie są korzyści z karmienia dziecka mlekiem naturalnym?

Korzyści z karmienia piersią odnosi nie tylko dziecko, ale również i sama matka. 

Zaobserwowano, że dzieci karmione mlekiem matki wykazują mniejszą częstość zachorowań na infekcje układu oddechowego, pokarmowego oraz moczowego. Również odnotowano mniejszą częstość zapaleń ucha środkowego. Prawdopodobnie karmienie mlekiem matki zmniejsza również ryzyko rozwoju cukrzycy, otyłości oraz alergii u dziecka w przyszłości. Powyższe są prawdopodobnie związane właśnie ze składem mleka kobiecego, w którym znajdziemy sporą liczbę komórek odpornościowych wspomagających układ immunologiczny dziecka w walce z zakażeniami.

Bardzo ciekawe są doniesienia wskazujące na korzyści dla samych matek, które karmią piersią. Zaobserwowano krótszy okres krwawienia poporodowego oraz szybsze obkurczanie się macicy. Te działania są spowodowane najpewniej wzrostem stężenia hormonu oksytocyny w odpowiedzi na drażnienie brodawki sutkowej przez usta dziecka w trakcie karmienia piersią. Dzięki temu matka traci mniej krwi, szybciej dochodzi do siebie po porodzie i finalnie skraca to czas jej hospitalizacji. Inną korzyścią dla matki karmiącej piersią jest ochrona przed rakiem jajnika i piersi po menopauzie. Również obserwuje się łatwiejszy powrót do swojej masy ciała sprzed okresu ciąży.


Czy karmienie samym mlekiem kobiecym jest wystarczające?

Tak. Według ekspertów World Health Organization (WHO) przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecka należy karmić je tylko i wyłącznie mlekiem matki. W tym czasie nie zaleca się ani dokarmiania ani podawania dziecku innych produktów (o ile nie zaistnieją wskazania medyczne pozwalające na taką podaż). Takie stanowisko jest uzasadnione, ponieważ mleko matki ma wszystkie niezbędne składniki potrzebne do rozwoju dziecka. Warto zauważyć, że zawartość mleka kobiecego, czyli jego jakość jest taka sama przez cały okres karmienia piersią, który kończy się ok. 2. roku życia (choć nie ma obecnie ustalonego odgórnie czasu definitywnego zakończenia karmienia piersią).


Od kiedy należy modyfikować dietę dziecka? Jaka to może być dieta?

Przez pierwsze 6 miesięcy życia dziecko należy karmić tylko i wyłącznie mlekiem matki. Ponadto należy mieć na uwadze, że w okresie noworodkowym i wczesnoniemowlęcym dziecko jest przystosowane do pobierania pokarmów płynnych. Przejawia się to między innymi zdolnością do odruchu ssania. Dopiero z upływem czasu dziecko nabywa zdolności do pobierania także pokarmów stałych. Z tego powodu modyfikacja diety powinna być stopniowa i odpowiednio zbilansowana. Sugeruje się, aby rozpocząć podawanie pokarmów innych niż mleko matki (tzw. produkty uzupełniające) między końcem 4. a 6. miesiącem życia. W tym okresie zanika odruch usuwania przedmiotów z ust, co jest typowe dla dzieci młodszych oraz zwiększa się zdolność dziecka do przyjmowania pokarmów stałych.

Przykładowa dieta może uwzględniać: gotowane miksowane warzywa (marchew), owoce (jabłko, banan), mięso, jaja oraz produkty zbożowe (także te zawierające gluten).

Natomiast czego z pewnością nie należy podawać dziecku w diecie: słodyczy, żywności wysoko przetworzonej, słonej, chipsów, żywności typu fast food oraz mleka krowiego i miodu do końca 1 roku życia.


Kiedy nie należy karmić piersią?

Przeciwwskazań do karmienia piersią jest niewiele. Mogą one dotyczyć zarówno samego dziecka, jak i matki.

W przypadku dziecka przeciwwskazaniami bezwzględnymi, czyli takimi, które dyskwalifikują go z jakiejkolwiek możliwości karmienia piersią są galaktozemia oraz wrodzony niedobór laktazy. Dlaczego? W mleku kobiecym (a także krowim) znajduje się dwucukier, czyli laktoza. W jelicie cienkim człowieka ulega on rozkładowi do cukrów prostych, jak glukoza oraz galaktoza. Enzym, który odpowiada za ten proces to laktaza. Galaktozemia jest związana ze zbyt dużą ilością cukru galaktozy w organizmie, natomiast wrodzony brak laktazy uniemożliwia rozkład laktozy.

Również u noworodka mogą istnieć przeciwwskazania względne, czyli takie, które nie dyskwalifikują go całkowicie z możliwości karmienia piersią, choć w takich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność, a są to wady rozwojowe twarzy (np. rozszczep podniebienia), choroby serca czy zły stan ogólny noworodka.

Przeciwwskazania u matki to: zakażenie HIV, HTLV–1 i 2, czynna nieleczona gruźlica, stosowanie leków, które przenikają do mleka (np. niektóre leki przeciwnowotworowe czy antybiotyki).

Na uwagę zasługuje również fakt, że do przeciwwskazań do karmienia piersią nie należą stany zapalne piersi czy infekcje ogólne u matki (poza wymienionymi wyżej). Często w trakcie laktacji stany zapalne piersi są związane z niewłaściwą techniką karmienia dziecka lub zbyt obfitą produkcją mleka. W obu przypadkach istnieje ryzyko tzw. zastoju mleka w piersi, które może stać się przyczyną jej stanu zapalnego. W takiej sytuacji pierś może być obrzęknięta, bardziej ucieplona i boląca. Wskazane są poprawa techniki karmienia oraz odciągnięcie nadmiaru mleka z piersi – albo przystawić do chorej piersi dziecko i inicjować częste karmienia, albo odciągając je ręcznie bądź przy użyciu specjalnych laktatorów. W szczególnych sytuacjach (gorączka, dreszcze, osłabienie) stosuje się antybiotyki oraz leki przeciwzapalne. Zatem sam w sobie stan zapalny piersi nie jest przeciwwskazaniem do karmienia piersią (także piersią chorobowo zmienioną).


Czym jest Bank Mleka?

Bank Mleka to miejsce, w którym przechowuje się mleko kobiece. Jest to świetna inicjatywa, która stanowi wsparcie dla matek, które z różnych względów nie mogą karmić dziecka piersią. Zwykle mleko pobiera się przy użyciu specjalnych laktatorów (ręczne, mechaniczne, elektryczne), a następnie przechowuje w odpowiednich warunkach. Na przykład w lodówce z temperaturą +4 stopnie Celsjusza mleko kobiece może być przechowywane do 96h od odciągnięcia, a w temperaturze –20 stopni Celsjusza nawet przez okres 6 miesięcy. Mleko z Banku Mleka może być także wykorzystane w dokarmianiu dziecka. Jednak po pierwsze raczej nie powinno się dokarmiać małych dzieci, a jeżeli zachodzi taka potrzeba to powinniśmy użyć w tym celu najpierw własnego mleka, a następnie mleka z Banku Mleka. Z kolei mleka sztuczne są ostatnim rozwiązaniem w przypadku dokarmiania noworodków i niemowląt.

Pamiętaj!

  1. Mleko kobiece to najważniejszy i optymalny pokarm, który kompleksowo zabezpiecza Twoje dziecko w niezbędne składniki do jego rozwoju przez cały okres karmienia.
  2. Karmienie piersią powinno być jedyną formą karmienia w pierwszych 6 miesiącach życia dziecka. Z kolei produkty uzupełniające powinno się wprowadzać do diety po ukończeniu 4. miesiąca życia dziecka. Wszelkie odstępstwa od tej zasady są możliwe po konsultacji z lekarzem, który określi odpowiednie wskazania do takiego postępowania.
  3. Z uwagi na niedobór witaminy K oraz witaminy D w mleku kobiecym zaleca się ich suplementację.
  4. Korzyści z karmienia piersią dla dziecka to minimalizacja ryzyka infekcji dróg oddechowych oraz zapaleń ucha środkowego. Natomiast karmienie piersią może zmniejszać ryzyko zachorowania przez matkę na raka jajnika czy piersi w przyszłości.
  5. Przeciwwskazań do karmienia piersią jest niewiele. Dla dziecka są to galaktozemia oraz wrodzony brak laktazy, natomiast dla matki to zakażenie HIV i przyjmowanie leków przenikających do mleka kobiecego.
  6. Bank Mleka to alternatywa dla matek, które nie mogą same karmić piersią.


Źródła:

  1. mp.pl – karmienie piersią stanowisko ptghiz [dostęp: 13.08.2020]
  2. cnol.kobiety.med.pl [dostęp: 13.08.2020]
  3. gov.pl – karmienie-piersia [dostęp: 13.08.2020]
  4. who.int – breastfeeding [dostęp: 13.08.2020]
  5. American Academy of Pediatrics. Section on Breastfeeding. Breastfeeding and the Use of Human Milk. Pediatrics. 2012; 129(3), e827–e841. doi:10.1542/peds.2011-3552

Podobał Ci się artykuł?

Średnia ocena 4.3 / 5. Liczba głosów 4

Ten wpis jeszcze nie ma oceny, bądź pierwszy!