Podwyższona hemoglobina glikowana a stan przedcukrzycowy — co oznacza Twój wynik HbA1c i co dalej?

Nawet co trzeci dorosły w Polsce ma podwyższoną glukozę (powszechnie nazywaną cukrem) we krwi. Jest to zwykle kategoryzowane jako stan przedcukrzycowy, albo cukrzyca. 

Wynik HbA1c (hemoglobiny glikowanej) w zakresie 5,7–6,4% wskazuje na pierwszą z tych sytuacji. Stan przedcukrzycowy nie jest równoznaczny z rozpoznaniem cukrzycy, ale bez odpowiedniego leczenia ostatecznie się w nią przekształci.

W praktyce stan przedcukrzycowy to etap pośredni. Twój organizm wysyła wyraźny sygnał, że coraz gorzej radzi sobie z przetwarzaniem węglowodanów. Nie mówimy tu jeszcze o w pełni rozwiniętej chorobie, ale o tzw. „żółtym świetle”. To ostatni moment, aby o siebie zadbać i odwrócić ten proces.

W tym artykule znajdziesz osiem pytań i odpowiedzi, które pomogą zrozumieć wynik, ocenić ryzyko i podjąć konkretne kroki w rozmowie z lekarzem.

1. Podwyższona hemoglobina glikowana w zakresie 5,7-6,4% — co zrobić, gdy znasz już wynik?

Jeśli Twój wynik hemoglobiny glikowanej (czyli HbA1c) jest podwyższony, standardowa sekwencja działań wygląda następująco:

1. Omów wynik z lekarzem rodzinnym i poproś o potwierdzenie diagnostyki — najczęściej badaniem glukozy na czczo lub testem obciążenia glukozą (OGTT).
2. Dowiedz się od lekarza, czy w Twojej sytuacji wystarczy zmiana stylu życia, czy potrzebne jest leczenie farmakologiczne.
3. Konsekwentnie postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza (niezależnie od tego, czy chodzi o zmiany w stylu życia, czy przyjmowanie leków). 
4. Powtórz badanie hemoglobiny glikowanej po 3 miesiącach od rozpoczęcia zmian lub włączenia leczenia.
5. Przy potwierdzonym stanie przedcukrzycowym — kolejne kontrolne badania wykonuj regularnie, w terminach ustalonych z lekarzem.

2. Co oznacza Twój wynik hemoglobiny glikowanej — zakres prawidłowy, stan przedcukrzycowy czy cukrzyca?

Hemoglobina glikowana to badanie, które odzwierciedla średni poziom glukozy (potocznie: cukru) we krwi w ostatnich 3 miesiącach. To różnica względem zwykłego pomiaru glukozy z palca, który pokazuje wartość w danej chwili, podczas kiedy HbA1c pokazuje średnią z całego kwartału.

Wynik podaje się w procentach:

• poniżej 5,7% — prawidłowy poziom glukozy
• 5,7–6,4% — stan przedcukrzycowy
• 6,5% i wyżej — cukrzyca

Wynik 5,8% odpowiada średniemu poziomowi glukozy w okolicach 120 mg/dl. Dla porównania, u osoby zdrowej ta średnia mieści się między 80 a 100 mg/dl. Oznacza to, że glukoza była przez ostatnie miesiące lekko, ale stabilnie podwyższona.

Zwykle sam wynik hemoglobiny glikowanej nie wystarczy, żeby lekarz postawił diagnozę stanu przedcukrzycowego. Zwykle trzeba go potwierdzić — albo pomiarem glukozy na czczo, albo testem obciążenia glukozą (OGTT, podczas którego pacjent wypija roztwór cukru, a lekarz sprawdza, jak organizm sobie z nim radzi).

3. Czy wynik hemoglobiny glikownaej w zakresie 5,7–6,4% to już cukrzyca?

Nie. Wynik w zakresie 5,7–6,4% mieści się w stanie przedcukrzycowym, który może prowadzić do cukrzycy typu 2, jeśli zignorujesz powagę swojej sytuacji.

Co to oznacza? W stanie przedcukrzycowym organizm coraz słabiej radzi sobie z cukrem z jedzenia. Trzustka jeszcze nadąża z produkcją insuliny, ale musi pracować mocniej niż u zdrowej osoby. Glikemia, czyli poziom glukozy (potocznie: cukru), po posiłku spada wolniej, a wartości na czczo są lekko podwyższone.

Żeby lekarz rozpoznał stan przedcukrzycowy, musi potwierdzić jeden z dwóch wyników:

• glukoza na czczo między 100 a 125 mg/dl
• glukoza po dwóch godzinach od wypicia roztworu glukozy w teście OGTT między 140 a 199 mg/dl

Dopóki te badania nie zostaną wykonane, podwyższona hemoglobina glikowana jest sygnałem, że trzeba działać i sprawdzić dalej. Nie jest jednak równoznaczna z diagnozą. 

4. Czy stan przedcukrzycowy daje objawy?

Stan przedcukrzycowy zwykle przebiega bezobjawowo. Większość osób dowiaduje się o nim z wyniku badania krwi — najczęściej w ramach profilaktyki lub diagnostyki innego problemu zdrowotnego.

Część osób doświadcza jednak nieswoistych (czyli łatwych do pomylenia z czymś innym lub zbagatelizowania) objawów:

• senność i spadek energii po posiłkach (szczególnie bogatych w węglowodany proste)
• problemy z koncentracją, tzw. mgła mózgowa
• wzmożone pragnienie
• częstsze oddawanie moczu
• zwiększony apetyt, trudność z utratą masy ciała
• nawracające infekcje (układ moczowy, drożdżyca)
• przedłużone gojenie się skaleczeń

Objawy te są mało specyficzne — występują również w wielu innych stanach. Sam ich brak nie wyklucza stanu przedcukrzycowego, a obecność nie potwierdza diagnozy. 

Polskie wytyczne zalecają profilaktyczne oznaczenie glukozy na czczo, hemoglobiny glikowanej (HbA1c), albo wykonanie krzywej cukrowej co 3 lata po 45. roku życia (lub wcześniej w przypadku obecności czynników ryzyka) jako standardową metodę wczesnego wykrywania.

5. Co się stanie, jeśli zignorujesz podwyższony wynik hemoglobiny glikowanej?

Ryzyko, że stan przedcukrzycowy zamieni się w cukrzycę typu 2, rośnie z każdym rokiem bez podjęcia adekwatnego działania. Cukrzyca, gdy się rozwinie, jest trudniejsza do cofnięcia niż stan przedcukrzycowy. Powikłania (obejmujące oczy, nerki, nerwy, naczynia krwionośne) narastają latami, zanim pojawi się pierwszy objaw. 

Ryzyko jest większe, jeśli:

• Masz nadwagę lub chorujesz na otyłość
• W rodzinie występowała cukrzyca typu 2
• Masz nadciśnienie albo nieprawidłowy lipidogram (zwłaszcza cholesterol LDL)
• Nie podejmujesz aktywności fizycznej lub robisz to rzadko
• Masz więcej niż 45 lat.

Nie mówimy Ci tego po to, by Cię przestraszyć. Po prostu chcemy Cię odpowiednio zmotywować do działania. 

6. Co działa najlepiej w stanie przedcukrzycowym — dieta, ruch czy leki?

Najlepszą strategię w Twoim przypadku ustalisz z lekarzem lub internistą. Niezależnie od tego, czy w Twojej sytuacji konieczna będzie farmakoterapia, zmiany w stylu życia są absolutną podstawą profilaktyki zdrowotnej. Badania wykazują, że lek nie zastępuje roli przekształcenia nawyków. 

Osoby badane, które przyjmowały wyłącznie metforminę, ale nie ruszały się i nie zmieniły jadłospisu, miały słabsze wyniki niż te, które zmieniały styl życia bez leków.

W kolejnej części artykułu znajdziesz długą listę zmian, które warto wprowadzić w stylu życia. Warto tu dodać, że każda z nich zadziała na plus, a wprowadzenie wszystkich na raz graniczyłoby wręcz z cudem. 

Zacznij od takich zmian, które są dla Ciebie najprostsze do wprowadzenia. Przykładowo – brakuje Ci ruchu? Nie musisz kupować od razu karnetu na siłownię. 30-minutowy spacer również jest dobry dla ciała i ducha, a wiele ciekawych treningów znajdziesz za darmo w Internecie. Jeśli do tej pory wybierałeś windę, teraz przejdź się schodami. Zamiast samochodem, do pracy pojedź rowerem. Stopniowo wprowadzaj kolejne dobre nawyki. 

7. Stan przedcukrzycowy – najważniejsze zmiany w stylu życia

Postępowanie opiera się na czterech filarach: modyfikacji diety, regularnej aktywności fizycznej, redukcji masy ciała (przy jej nadmiarze) oraz higienie snu i kontroli stresu.

Dieta 

Produkty zalecane:

• Węglowodany złożone: pieczywo razowe i pełnoziarniste, grube kasze (gryczana, pęczak, jaglana), brązowy ryż, makaron z pełnego ziarna durum, płatki owsiane górskie
• Warzywa w każdym posiłku, najlepiej surowe lub gotowane al dente, w większej ilości niż owoce
• Owoce o niższym indeksie glikemicznym: jabłka, gruszki, jagody, truskawki, grejpfruty, pomarańcze
• Ryby (szczególnie tłuste — łosoś, makrela, śledź), chude mięso, jaja, rośliny strączkowe, niskotłuszczowy nabiał
• Zdrowe tłuszcze: oliwa z oliwek, awokado, orzechy, pestki
• Błonnik 25–40 g dziennie, szczególnie rozpuszczalny (płatki owsiane, jęczmień, jabłka, marchew, rośliny strączkowe)

Produkty do ograniczenia lub eliminacji:

• Cukry proste: cukier biały i brązowy, syrop glukozowo-fruktozowy, miód, melasa
• Słodzone napoje: soki owocowe, napoje gazowane, energetyczne, słodzone kawy i herbaty
• Produkty z białej mąki: białe pieczywo, klasyczny makaron, biały ryż, słodkie wypieki, ciastka
• Żywność wysokoprzetworzona: fast food, gotowe dania, tłuszcze trans (margaryny utwardzone, gotowe wypieki)
• Owoce suszone i soki owocowe

Schemat dnia. 

4–5 posiłków dziennie w odstępach 3–4 godzin, o stałych porach. Bez podjadania między posiłkami i bez długich okresów głodzenia. Polskie wytyczne wskazują jako modele najlepiej udokumentowane: dietę śródziemnomorską, DASH i fleksitariańską.

Aktywność fizyczna

• Zwiększenie aktywności codziennej: schody zamiast windy, spacery po posiłkach, przerwa od siedzenia co 30–60 minut
• Brak długich przerw w aktywności — nawet krótki ruch 5–6 dni w tygodniu działa lepiej niż jedna intensywna sesja
• 150 minut tygodniowo umiarkowanej aktywności aerobowej (szybki marsz, jazda na rowerze, pływanie, taniec, nordic walking) lub 75 minut tygodniowo intensywnej aktywności (np. bieganie) – można rozłożyć na kilka dni
• 2 dni tygodniowo ćwiczeń oporowych — sesja 20–30 minut obejmująca główne grupy mięśniowe (siłownia, ćwiczenia z masą własnego ciała, gumy oporowe)

Redukcja masy ciała 

• Przy nadwadze lub otyłości cel redukcji to co najmniej 7% masy wyjściowej (przy 80 kg to 6 kg, przy 100 kg — 7 kg). 
• Tempo: 0,5–1 kg tygodniowo. 
• Przy znacznej nadwadze (BMI ≥ 27) i stanie przedcukrzycowym lekarz może rozważyć farmakoterapię wspomagającą.

Sen, stres, używki:

• Sen 7–9 godzin na dobę w regularnych porach
• Redukcja przewlekłego stresu (podwyższony kortyzol, czyli hormon stresu, podnosi glikemię)
• Ograniczenie, a najlepiej całkowite wyeliminowanie alkoholu, szczególnie słodkiego (piwo, wina słodkie, likiery)
• Rzucenie palenia — palenie zwiększa ryzyko progresji do cukrzycy i powikłań sercowo-naczyniowych

Pierwsze zmiany w wyniku hemoglobiny glikowanej są widoczne nie wcześniej niż po 3 miesiącach, ponieważ badanie odzwierciedla średnie stężenie glukozy z ostatniego kwartału. Standardowy termin pierwszej kontroli to 3–6 miesięcy od rozpoczęcia interwencji.

8. Dlaczego hemoglobina glikowana bywa wysoka nawet u osób, które nie objadają się słodyczami? Co może zafałszować wynik?

Hemoglobina glikowana nie zawsze pokazuje to, co dzieje się z glikemią, ze stuprocentową dokładnością. W kilku sytuacjach wynik może być zawyżony albo zaniżony — i nie ma to wtedy nic wspólnego z poziomem glukozy we krwi.

Wynik hemoglobiny glikowanej może wyjść wyższy, niż jest naprawdę, jeśli:

• współistnieje niedokrwistość z niedoboru żelaza (anemia z niedoboru żelaza)
• występuje niedobór witaminy B12 albo kwasu foliowego
• współistnieje przewlekła choroba nerek
• pacjent nadużywa alkoholu
• pacjent nie ma śledziony (operacja usunięcia śledziony)

Wynik hemoglobiny glikowanej może wyjść niższy, niż jest naprawdę, jeśli:

• występuje niedokrwistość, w której krwinki czerwone żyją krócej niż normalnie
• niedawno doszło do dużej utraty krwi (np. po operacji lub porodzie)
• pacjentka jest w ciąży, zwłaszcza w pierwszej połowie
• niedawno miało miejsce przetoczenie krwi
• pacjent przyjmuje suplementy żelaza

Częsta sytuacja: u osób z nieleczoną anemią z niedoboru żelaza — częstą zwłaszcza u kobiet — hemoglobina glikowana bywa zawyżona. Po wyrównaniu niedoboru żelaza wynik może spaść samoistnie, bez żadnych zmian w diecie.  Z tego powodu lekarz nie rozpozna cukrzycy ani stanu przedcukrzycowego na podstawie samego HbA1c, jeśli wie o nieleczonej anemii.

W takich sytuacjach lekarz zwykle zleca dodatkowe badania — najczęściej OGTT albo pomiar fruktozaminy. Ta druga działa podobnie do HbA1c, ale pokazuje krótsze okno czasowe i nie zależy od krwinek.

Co dalej?

Wynik hemoglobiny glikowanej w zakresie stanu przedcukrzycowego daje coś, czego większość pacjentów dostaje za późno — czas. Stan przedcukrzycowy to moment, w którym zmiana stylu życia jeszcze realnie zmienia bieg rzeczy.

Najbliższe tygodnie mają znaczenie:

• konsultacja z lekarzem rodzinnym
• wykonanie badań zleconych przez lekarza
• wdrożenie pierwszych ustalonych zmian, stopniowo, nie wszystkich naraz
• powtórne badanie HbA1c po 3–6 miesiącach

Ważne Ten artykuł ma charakter edukacyjny. Przedstawione informacje opierają się na aktualnych polskich i międzynarodowych wytycznych medycznych dotyczących stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2. Nie zastępują konsultacji medycznej. Decyzję o włączeniu leczenia, doborze preparatu i interpretacji wyników badań zawsze podejmuje lekarz.

Źródła

1. Araszkiewicz A, Borys S, Broncel M i wsp. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą — 2025. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Current Topics in Diabetes 2025;5(1):1–166.
2. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes — 2026. Diabetes Care 2026;49(Supplement 1):S27–S49.
3. Knowler WC, Crandall JP, Chiasson JL i wsp. Long-term effects and effect heterogeneity of lifestyle and metformin interventions on type 2 diabetes incidence over 21 years in the US Diabetes Prevention Program. Lancet Diabetes Endocrinol 2025;13(5):396–409.
4. Diabetes Prevention Program Research Group. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. New England Journal of Medicine 2002;346(6):393–403.
5. Galaviz KI, Weber MB, Suvada K i wsp. Interventions for reversing prediabetes: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Preventive Medicine 2022;62(4):614–625.
6. Wenzel L, Carrillo-Larco RM i wsp. Prediabetes transitions to normoglycaemia or type 2 diabetes and associated risk factors: pooled analysis of 19 prospective cohort studies. Lancet Global Health 2025;13(9):e1456–e1467.
7. Nathan DM, Kuenen J, Borg R i wsp. Translating the A1C assay into estimated average glucose values. Diabetes Care 2008;31(8):1473–1478.
8. Baćmaga A i wsp. Częstość występowania zespołu metabolicznego w Polsce na podstawie nowej definicji z 2022 roku. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce 2024.
9. Radin MS. Limitations of hemoglobin A1c in the management of type 2 diabetes mellitus. Cleve Clin J Med 2014;81(11):685–690.

Konsultacja medyczna: lek. Agnieszka Kalinowska

Redakcja: Zuzanna Bomba